Hormonen
Schildklierhormonen
Schildklierhormonen zijn essentiële chemische boodschappers die door de schildklier worden geproduceerd en een cruciale rol spelen bij de regulatie van het metabolisme, de groei en de ontwikkeling van het lichaam. Deze hormonen, voornamelijk thyroxine (T4) en triiodothyronine (T3), beïnvloeden vrijwel alle orgaansystemen.
Bij hypothyreoïdie (onderactieve schildklier) produceert de schildklier onvoldoende hormonen, wat leidt tot vermoeidheid, gewichtstoename en een vertraagd metabolisme. Hyperthyreoïdie (overactieve schildklier) daarentegen veroorzaakt een versneld metabolisme, gewichtsverlies en hartkloppingen.
In Nederland zijn verschillende medicijnen beschikbaar voor schildklieraandoeningen:
- Levothyroxine voor hypothyreoïdie
- Liothyronine als aanvullende behandeling
- Carbimazol en thiamazol voor hyperthyreoïdie
Mogelijke bijwerkingen omvatten hartkloppingen, hoofdpijn en spijsverteringsproblemen. Regelmatige controle van de schildklierfunctie is essentieel voor een optimale dosisaanpassing en behandelingsresultaten.
Geslachtshormonen
Geslachtshormonen zijn vitale hormonen die de voortplantingsfunctie, seksuele ontwikkeling en vele andere lichaamsprocessen reguleren. De belangrijkste groepen zijn oestrogenen, progestagenen en androgenen, elk met specifieke functies in het vrouwelijke en mannelijke lichaam.
Hormonale anticonceptie
Hormonale anticonceptie biedt effectieve zwangerschapspreventie door middel van verschillende toedieningsvormen. De anticonceptiepil, pleisters en vaginale ringen bevatten synthetische hormonen die de eisprong onderdrukken. Populaire preparaten in Nederland omvatten Diane-35, Yasmin en Microgynon, elk met specifieke hormonale samenstellingen.
Hormoontherapieën
Bij menopauze kan hormoonvervangende therapie (HVT) zoals Climara helpen bij het verlichten van overgangsklachten. Voor mannen met hypogonadisme is testosterontherapie beschikbaar, bijvoorbeeld via Testogel.
Hormonale behandelingen brengen zowel voordelen als risico's met zich mee:
- Voordelen: symptoomverlichting, botbescherming, verbeterde levenskwaliteit
- Risico's: verhoogd risico op trombose, bepaalde kankervormen en cardiovasculaire aandoeningen
Zorgvuldige afweging en medische begeleiding zijn daarom essentieel bij het starten van hormonale therapieën.
Insuline en Diabetesmedicatie
Insuline is een essentieel hormoon dat door de alvleesklier wordt geproduceerd en een cruciale rol speelt bij de regulatie van glucosegehalte in het bloed. Bij diabetes mellitus is deze natuurlijke productie verstoord, waardoor insulinetherapie noodzakelijk wordt voor een optimale bloedsuikercontrole.
Voor type 1 diabetes is insuline altijd noodzakelijk omdat de alvleesklier geen insuline meer produceert. Bij type 2 diabetes kan insulinetherapie nodig zijn wanneer andere medicatie onvoldoende effectief is. De behandeling wordt altijd individueel afgestemd op de behoeften van de patiënt.
Beschikbare Insulinetypen
- Snelwerkende insuline: NovoRapid, Humalog (werkt binnen 15 minuten)
- Langwerkende insuline: Lantus, Levemir, Tresiba (24-uurs werking)
- Tussenwerkende insuline: voor specifieke behandelschema's
Moderne toedieningsmethoden omvatten gebruiksklare insulinepennen, traditionele spuiten en geavanceerde insulinepompen. Correcte bewaring bij 2-8°C in de koelkast is essentieel, waarbij geopende pennen bij kamertemperatuur bewaard kunnen worden volgens de bijsluiter.
Corticosteroïden
Corticosteroïden zijn hormonen die van nature worden geproduceerd door de bijnierschors en ook synthetisch kunnen worden vervaardigd. Deze krachtige medicijnen hebben uitgesproken ontstekingsremmende en immunosuppressieve eigenschappen, waardoor ze breed inzetbaar zijn bij verschillende aandoeningen.
Voor systemische behandeling worden prednisolon, hydrocortison en dexamethason frequent voorgeschreven bij ontstekingsziekten, auto-immuunaandoeningen en allergische reacties. De dosering en behandelduur worden zorgvuldig bepaald door de behandelend arts.
Lokale Toepassingen
- Huidcrèmes en zalven voor eczeem en dermatitis
- Neussprays voor allergische rhinitis
- Oogdruppels voor ontstekingen
- Inhalatiecorticosteroïden voor astma
Langdurig gebruik kan bijwerkingen veroorzaken zoals gewichtstoename, botontkalking en verhoogde infectiegevoeligheid. Daarom is geleidelijke afbouw onder medische begeleiding essentieel om ontwenningsverschijnselen te voorkomen. Stopzetting mag nooit plotseling gebeuren na langdurig gebruik.
Groeihormoon en Hypofysehormonen
Groeihormoon (somatropine) speelt een essentiële rol bij de normale groei en ontwikkeling van kinderen. Bij groeihormoondeficiëntie kunnen kinderen een significante groeiachterstand ontwikkelen, waarvoor hormoonvervangende therapie noodzakelijk is. Ook volwassenen kunnen baat hebben bij groeihormoonbehandeling bij bewezen deficiëntie.
Beschikbare Preparaten
In Nederlandse apotheken zijn verschillende groeihormoonpreparaten verkrijgbaar:
- Genotropin - verkrijgbaar als pen-injector
- Norditropin - flexibele doseringspenen
- Saizen - click.easy pen systeem
Hypofysehormonen reguleren vele lichaamsfuncties en behandeling vereist nauwkeurige monitoring door een endocrinoloog. Regelmatige controles van groeisnelheid, IGF-1 spiegels en mogelijke bijwerkingen zijn essentieel. Contra-indicaties omvatten actieve maligniteiten en ernstige respiratoire insufficiëntie. Behandeling moet altijd onder specialistische begeleiding plaatsvinden.
Hormoonregulatoren en Specialistische Hormonen
Specialistische hormonale therapieën worden gebruikt bij complexe aandoeningen en vaak in ziekenhuisomgeving toegediend. Anti-hormonale behandeling vormt een belangrijke pijler in de behandeling van hormoongevoelige tumoren, waarbij medicijnen zoals tamoxifen en aromataseremmers essentieel zijn bij borstkankerbehandeling.
Belangrijke Hormoonregulatoren
- GnRH-agonisten en -antagonisten voor hormoongevoelige aandoeningen
- Prolactineremmers (bromocriptine, cabergoline) bij hyperprolactinemie
- Desmopressine bij diabetes insipidus en nocturia
- Octreotide bij neuro-endocriene tumoren en acromegalie
Deze medicijnen vereisen specialistische kennis voor juiste toepassing en monitoring. Vasopressine-analogen helpen bij waterhuishoudingsstoornissen, terwijl somatostatine-analogen zoals octreotide gebruikt worden bij specifieke tumortypes. Behandeling vindt plaats onder strikte medische supervisie vanwege de complexiteit en potentiële bijwerkingen.