Bewegingsziekte

Wat is reisziekte en hoe ontstaat het?

Definitie van reisziekte en symptomen

Reisziekte, ook wel bekend als bewegingsziekte of kinetose, is een veelvoorkomende aandoening die ontstaat wanneer er een conflict is tussen wat uw ogen zien en wat uw evenwichtsorgaan in het binnenoor waarneemt. Deze verwarring in uw zenuwstelsel kan leiden tot onaangename symptomen zoals misselijkheid, duizeligheid, zweten, bleekheid en braken.

De meest voorkomende symptomen van reisziekte zijn:

• Misselijkheid en braakneigingen
• Duizeligheid en hoofdpijn
• Koud zweet en bleekheid
• Vermoeidheid en slaperigheid
• Verhoogde speekselproductie
• Algemeen onwelbevinden

Oorzaken en triggers

Reisziekte kan optreden tijdens verschillende vormen van vervoer. In de auto ontstaat het vaak door het lezen tijdens het rijden of door onregelmatige bewegingen. Bij bootreizen veroorzaken de golvende bewegingen van het water de symptomen. Tijdens vliegreizen kunnen turbulentie, opstijgen en landen triggers zijn. Ook in de trein, vooral bij hogere snelheden en bochtige trajecten, kan reisziekte voorkomen.

Hoe het evenwichtsorgaan reageert op beweging

Het evenwichtsorgaan in uw binnenoor registreert beweging en positie van uw hoofd. Wanneer deze informatie niet overeenkomt met wat uw ogen waarnemen, ontstaat er verwarring in uw hersenen. Dit conflict tussen zintuigen activeert het braakreflexsysteem, wat leidt tot de karakteristieke symptomen van reisziekte.

Wie heeft er meer kans op reisziekte

Kinderen tussen de 2 en 12 jaar hebben de grootste kans op reisziekte, omdat hun evenwichtssysteem nog in ontwikkeling is. Vrouwen zijn over het algemeen gevoeliger dan mannen, vooral tijdens de menstruatie of zwangerschap. Ook mensen met migraine of inneroorproblemen lopen een verhoogd risico. Genetische factoren spelen eveneens een rol - reisziekte komt vaak voor binnen families.

Verschil tussen acute en chronische reisziekte

Acute reisziekte ontstaat plotseling tijdens het reizen en verdwijnt meestal kort na het stoppen van de beweging. Chronische reisziekte is zeldzamer en kan aanhouden, zelfs na het beëindigen van de reis. Dit komt vooral voor bij mensen die regelmatig op zee werken of langdurig zijn blootgesteld aan bewegende omgevingen.

Verschillende vormen van reisziekte

Autoziekte (wagenziekte)

Autoziekte is een van de meest voorkomende vormen van reisziekte in Nederland. Het ontstaat vaak wanneer passagiers tijdens het rijden lezen, naar beneden kijken of op de achterbank zitten waar ze minder zicht hebben op de weg. Bochtige wegen, frequent stoppen en starten, en warme temperaturen in de auto kunnen de symptomen verergeren.

Zeeziekte bij bootreizen

Zeeziekte treedt op door de golvende bewegingen van boten en schepen. Met Nederland's uitgebreide kustlijn en veerdiensten naar de Waddeneilanden is dit een relevante vorm van reisziekte. De symptomen kunnen variëren afhankelijk van de grootte van het vaartuig, weersomstandigheden en de positie aan boord.

Vliegtuigziekte tijdens vluchten

Vliegtuigziekte kan ontstaan tijdens verschillende fases van de vlucht, vooral bij opstijgen, landen en turbulentie. Op Nederlandse luchthavens zoals Schiphol vertrekken dagelijks duizenden passagiers, waarbij sommigen last kunnen hebben van vliegtuigziekte. De beperkte ruimte en luchtdrukveranderingen kunnen de symptomen versterken.

Treinziekte bij lange ritten

Met het uitgebreide spoorwegnetwerk van de NS in Nederland maken velen gebruik van treinvervoer. Treinziekte kan optreden, vooral bij hogesnelheidstreinen of tijdens het lezen tijdens de rit. De zijwaartse bewegingen en acceleratie van treinen kunnen bij gevoelige personen reisziekte veroorzaken.

Virtuele reisziekte (gaming, VR)

Een moderne vorm van reisziekte die steeds vaker voorkomt door het gebruik van virtual reality en videogames. Dit type bewegingsziekte ontstaat wanneer uw ogen beweging waarnemen op het scherm, terwijl uw lichaam stilzit. Vooral bij VR-brillen en games met veel beweging kan dit problematisch zijn.

Symptomen per type reisziekte

Hoewel de basissymptomen van reisziekte vergelijkbaar zijn, kunnen er per type verschillen optreden. Autoziekte veroorzaakt vaak snelle misselijkheid en hoofdpijn. Zeeziekte kan langer aanhouden en gepaard gaan met ernstigere braakneigingen. Vliegtuigziekte manifesteert zich vaak als duizeligheid en ongemak. Virtuele reisziekte kenmerkt zich door hoofdpijn en oogvermoeidheid naast de standaard symptomen.

Beschikbare medicijnen tegen reisziekte in Nederland

In Nederlandse apotheken zijn verschillende effectieve medicijnen verkrijgbaar om reisziekte te voorkomen en te behandelen. De keuze hangt af van uw specifieke situatie, de duur van de reis en eventuele andere medicijngebruik.

Receptvrije opties

Dimenhydrinaat (bekend van merken als Dramamine en Travel-Gum) is een populaire keuze die zowel in tabletvorm als kauwgom beschikbaar is. Cinnarizine, verkrijgbaar als Stugeron, werkt langdurig en is bijzonder geschikt voor langere reizen. Voor een natuurlijke benadering zijn er homeopatische alternatieven zoals Cocculus en Nux vomica beschikbaar.

Receptplichtige medicijnen

Scopolamine pleisters (Scopoderm) bieden tot 72 uur bescherming en zijn ideaal voor cruise-reizen. Meclizine preparaten worden vaak voorgeschreven bij ernstige reisziekte. Arlevert combineert cinnarizine met cafeïne voor extra effectiviteit.

Dosering en timing

• Start 30-60 minuten voor vertrek voor optimale werking
• Volg altijd de aanbevolen dosering op de verpakking
• Raadpleeg uw apotheker bij twijfel over combinaties met andere medicijnen

Hoe medicijnen tegen reisziekte werken

Medicijnen tegen reisziekte werken door in te grijpen op de communicatie tussen verschillende delen van het evenwichtssysteem. Wanneer er tegenstrijdige signalen ontstaan tussen wat u ziet en wat uw evenwichtsorgaan voelt, ontstaat reisziekte.

Werking op receptorniveau

De meeste anti-reisziekte medicijnen blokkeren specifieke receptoren in het centrale zenuwstelsel, met name histamine- en acetylcholine-receptoren. Hierdoor wordt de verwarrende signaalverwerking in het evenwichtscentrum in de hersenen verminderd.

Preventieve vs. curatieve werking

Medicijnen werken het beste preventief - dus vóór het ontstaan van symptomen. Scopolamine pleisters bieden continue bescherming, terwijl tabletten meestal 4-8 uur werkzaam blijven. Voor optimale werking is timing cruciaal: neem medicijnen 30-60 minuten voor vertrek in.

Combinatie met niet-medicamenteuze behandelingen zoals het fixeren van de blik op de horizon en goede ventilatie kan de effectiviteit verder verbeteren.

Bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Mogelijke bijwerkingen per medicijntype

Antihistaminica zoals dimenhydrinaat kunnen slaperigheid, droge mond en wazig zien veroorzaken. Scopolaminepleisters kunnen duizeligheid, verwardheid en droge huid ter plaatse van de pleister geven. Cinnarizine kan gewichtstoename en tremoren veroorzaken bij langdurig gebruik.

Contra-indicaties en waarschuwingen

Gebruik geen reisziektmedicatie bij bekende allergie voor de werkzame stof. Voorzichtigheid is geboden bij glaucoom, prostaatvergroting, ademhalingsproblemen en hartritmestoornissen. Scopolaminepleisters zijn niet geschikt voor kinderen onder 10 jaar.

Belangrijke veiligheidsaspecten

• Vermijd alcohol tijdens gebruik van reisziektmedicatie
• Rijd niet auto of bedien geen machines bij slaperigheid
• Combineer niet verschillende anti-reisziektmiddelen zonder medisch advies
• Raadpleeg bij zwangerschap altijd eerst uw arts of apotheek

Raadpleeg een arts bij aanhoudende klachten langer dan twee dagen, bij ernstige bijwerkingen, of wanneer gewone medicatie onvoldoende helpt. Stop met het middel en zoek medische hulp bij allergische reacties.

Praktische tips en natuurlijke alternatieven

Niet-medicamenteuze preventiemethoden

Kies tijdens het reizen een plek met de minste beweging: bij de vleugels in het vliegtuig, midscheeps op een boot, of voorin de auto. Kijk naar de horizon of een vast punt in de verte. Vermijd lezen of schermgebruik tijdens de reis en zorg voor frisse lucht.

Natuurlijke remedies en hulpmiddelen

Gember is een bewezen natuurlijke remedie tegen reisziekte. Neem 30 minuten voor vertrek gemberthee, gembercapsules of gemberkoekjes. Acupressuurpuntjes aan de polsen (P6-punt) kunnen effectief zijn. Reisbandjes met drukpuntjes zijn verkrijgbaar bij de apotheek.

Praktische reistips

• Eet lichte maaltijden voor en tijdens de reis
• Drink voldoende water, vermijd alcohol en koolzuurhoudende dranken
• Neem regelmatig pauzes tijdens lange autoritten
• Gebruik hoofdsteun en zit rechtop

Stop met medicatie geleidelijk wanneer de reis voorbij is en symptomen verdwijnen. Bewaar resterende medicatie op een koele, droge plaats voor toekomstig gebruik.