Aciclovir

Basisinformatie Over Aciclovir

• Internationale Niet-Eigendomsnaam (INN): Aciclovir (ook wel Acyclovir genoemd in de Verenigde Staten, Canada en sommige andere regio's). • Merknaam beschikbaar in Nederland: Zovirax, Aciclovir (generiek). • ATC-code: J05AB01. • Vormen & doseringen: Tabletten: 200 mg, 400 mg, 800 mg; Crème: 5%; Suspensie: 200 mg/5 ml. • Fabrikanten in Nederland: GlaxoSmithKline, Sandoz, Mylan, ratiopharm. • Registratiestatus in Nederland: Voorgeschreven medicatie (Rx). • OTC / Rx-classificatie: Voornamelijk Rx (receptplichtig) in Nederland.

Beschikbaarheid & Prijslandschap

In Nederland is aciclovir (INN: aciclovir / Zovirax) duidelijk aanwezig in zowel apotheekvoorraad als online winkels, maar de marktrealiteit begint met receptplicht. Aciclovir staat in de EU meestal als Rx geregistreerd (ATC J05AB01). Huisartsen schrijven tabletten (200 mg, 400 mg, 800 mg) of crème 5% voor; apotheken zoals Apotheek.nl, lokale apotheken en ketens zoals Etos en Kruidvat, via hun apotheekafdelingen of apotheekpartners, leveren volgens voorschrift. Online apotheken en diensten zoals Dokteronline bieden herhaalrecepten en bezorging — let op verificatie en privacy. Prijzen variëren sterk, van losse tubes crème (2-5 g) tot orale pakketten.

Tabel Prijsvergelijking

Dosering & Toediening

Duidelijke doseringsrichtlijnen zijn essentieel voor veilige toepassing van aciclovir. Het is belangrijk om te weten dat de dosering varieert afhankelijk van de indicatie en de leeftijd van de patiënt. Voor volwassenen gelden de volgende standaarden:

• Koortslip/HSV huid: 200 mg, 5x per dag gedurende 5-10 dagen.
• Genitalis - initiële kuur: 200 mg, 5x per dag; bij recidief of suppressie: 400 mg, 2x per dag of 200 mg, 3-5x per dag, afhankelijk van het advies.
• Gordelroos: 800 mg, 5x per dag gedurende 7-10 dagen.
• Varicella: 800 mg, 4x per dag gedurende 5 dagen (start ≤ 24 uur na het verschijnen van de uitslag).

In de pediatrie is de standaarddosering 20 mg/kg (maximaal 800 mg) 4x per dag. Bij nierinsufficiëntie dient de dosisfrequentie te worden verlaagd; bijvoorbeeld bij een creatinineklaring (CrCl) van minder dan 10 ml/min moet de frequentie gehalveerd worden. Voor topische toepassingen geldt dat de crème van 5% 5x per dag gedurende 4-5 dagen (maximaal 10 dagen) moet worden aangebracht.

NHG-richtlijnen, evenals informatie van apotheek-SMPC/specialisten, adviseren om doses individueel aan te passen bij ouderen, zwangeren of bij interacties met nefrotoxische medicatie. Denk eraan om aciclovir met voldoende vocht in te nemen om kristallurie te voorkomen.

[Preferable: doseringstabel per indicatie en gewicht; checklist voor thuisgebruik]

Contra-indicaties & Bijwerkingen

Een bekende overgevoeligheid voor aciclovir, valaciclovir of hulpstoffen is een absolute contra-indicatie. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn onder andere:

• Gastro-intestinaal: misselijkheid, braken, diarree.
• Hoofdpijn en milde huidirritatie bij crèmegebruik.
• Algemene malaise.

Bij gebruik kan er een verstoring van de nierfunctie optreden door kristallurie, vooral als de hydratatie onvoldoende is of bij IV-gebruik. Zeldzame maar ernstige bijwerkingen, gerapporteerd door Lareb, zijn onder andere neurotoxiciteit (delier, verwarring, tremor), aciclovir-encefalitis of nierfalen. Deze komen vaker voor bij ouderen of bij verminderde klaring.

Bij ernstige symptomen moet de medicatie worden gestopt en moet er overleg plaatsvinden met de huisarts of specialist. Meld verdachte ernstige bijwerkingen via Lareb. Belangrijk is ook om zwangerschap en borstvoeding te bespreken, en in dat geval overleggen met de huisarts of obstetricus om het risico versus het voordeel te af te wegen.

[Preferable: lijst met contra-indicaties + flowchart meldingsplicht bij ernstige bijwerking]

Vergelijkbare Geneesmiddelen

Bij aciclovir zijn er verschillende alternatieven op de markt, waaronder valaciclovir (Valtrex), famciclovir (Famvir) en topische middelen zoals penciclovir of docosanol. Valaciclovir heeft een betere orale bioavailability en minder doseringsmomenten, wat kan helpen bij therapietrouw, maar het is vaak duurder.

Famciclovir heeft een vergelijkbare werkzaamheid voor zowel genitalis als gordelroos met een eigen doseringsschema. Topische penciclovir kan worden gebruikt voor koortslip, terwijl docosanol een niet-antivirale OTC-optie biedt voor symptomatische verlichting.

Voordelen van aciclovir zijn de brede beschikbaarheid, goedkope generieke tabletten (200 mg/400 mg/800 mg) en het bewezen veiligheidsprofiel. Nadelen zijn echter de frequente dosering en de lagere orale biobeschikbaarheid. De keuze voor een medicijn hangt af van kosten, therapietrouw, nierfunctie en de specifieke indicatie.

[Preferable: vergelijkende tabel (aciclovir vs valaciclovir vs famciclovir vs penciclovir)]

Actueel Onderzoek & Trends

De recente literatuur van 2022 tot 2025 richt zich op verschillende belangrijke gebieden, zoals de optimalisatie van dosering, profylaxe bij immuungecompromitteerden en vergelijkende effectiviteitsstudies met valaciclovir.

• Vroege toediening bij gordelroos kan helpen om postherpetische neuralgie te verminderen.
• Onderzoek naar combinatietherapieën voor refractaire HSV-infecties neemt toe.
• Er is grotere aandacht voor farmacovigilantie, met meldingen van zeldzame neurotoxische effecten via Lareb en EU-databanken.
• Klinische trials focussen op kortere kuurregimes of preventieve schema’s bij transplantatiepatiënten.

De groei in online voorschrift- en bezorgmodellen verandert de toegang tot aciclovir. Voor apotheekproductpagina's is het cruciaal om recente evidence en updates van de SmPC/CBG te vermelden.

[Preferable: bulletlijst met korte studie-samenvattingen en implicaties]

Veelgestelde Vragen van Patiënten

Bij gebruik van aciclovir komen verschillende vragen en zorgen naar voren. Hier zijn enkele praktische vragen die patiënten vaak stellen:

Praktische vragen

• Hoe snel werkt aciclovir? — Het effect is vaak binnen enkele dagen merkbaar, vooral als de behandeling vroeg wordt gestart.
• Kan ik aciclovir combineren met alcohol? — Er is geen directe contra-indicatie, maar alcohol kan bijwerkingen zoals duizeligheid versterken.
• Aciclovir tijdens zwangerschap? — Overleg altijd met de huisarts of een specialist, omdat in sommige situaties aciclovir kan worden voorgeschreven als de voordelen groter zijn dan de risico's.
• Waar kan ik aciclovir kopen? — Aciclovir is verkrijgbaar op recept via de apotheek, zoals Apotheek.nl of lokale apotheken. Ook zijn er apotheken zoals Etos en Kruidvat met apotheekservice.
• Kan je aciclovir kopen zonder recept? — In Nederland is dit doorgaans niet mogelijk voor orale vormen; voor topische vormen kan er soms een apotheekverklaring nodig zijn.

Voor meer informatie, wordt aangeraden om Thuisarts.nl te raadplegen voor patiëntvriendelijke informatie, en de SmPC/CBG voor professionele details.

Regelgevingsstatus

Aciclovir is breed erkend door de European Medicines Agency (EMA) voor verschillende indicaties zoals herpes simplex en varicella zoster. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) houdt toezicht op de nationale registraties in Nederland.

Overzicht van de registratie- en updatepunten:

• Registratie in de EU als Rx-medicijn.
• Productregistraties en bijsluiters zijn beschikbaar via CBG en EMA.
• Bij wijzigingen of veiligheidsupdates worden meldingen gedaan in Europese databanken.
• Vergoedingskader bepaald door de Zorgverzekeringswet.

Voor specifieke merk- en verpakkingstoestemmingen kan de CBG-registratiedatabase worden geraadpleegd.

Visuele Aanbevelingen

Visueel materiaal is essentieel voor een productpagina die aciclovir promoot:

• Productfoto's van tabletten in sterktes 200 mg, 400 mg, 800 mg, en tubes crème van 5%.
• Een doseringstabel per indicatie en een waarschuwing-icoon bij nierfunctiestoornis.
• Een “start vroeg” callout om patiënten te motiveren direct te beginnen met de behandeling.
• Flowcharts voor verwijzing naar huisarts of specialist.

Voor meer vertrouwen bij patiënten, kunnen badges zoals “SmPC beschikbaar” en “CBG-geregistreerd” helpen. Overweeg ook instructievideo’s over het gebruik van de crème en tabletten, samen met links naar Thuisarts.nl.

Advies voor Aankoop & Bewaring

Waar op letten bij aankoop

Bij de aankoop van aciclovir is het belangrijk om op de volgende zaken te letten:

• Werkzame stof (aciclovir vs merk Zovirax).
• Sterkte (200 mg, 400 mg, 800 mg) en verpakkingen.
• Controleer de houdbaarheidsdatum.

Koop bij vertrouwde apotheken en vermijd niet-geverifieerde buitenlandse aanbieders. Raadpleeg ook de SmPC voor specifieke instructies.

Bewaarcondities

Bewaring van aciclovir:

• Bewaar op kamertemperatuur (< 25°C).
• Sluit tubes goed af en vries de crème niet in.
• Tabletten moeten worden beschermd tegen vocht en licht.

Bij twijfels over vergoeding controleer de voorwaarden van de Zorgverzekeringswet.

Richtlijnen voor Juiste Toepassing

Praktische toepassingstips

Hier zijn enkele tips voor het juiste gebruik van aciclovir:

• Start aciclovir zo vroeg mogelijk bij prodromen.
• Volg het doseringsschema strikt; orale vormen vaak meerdere keren per dag.
• Voor topische crème: reinig en droog de huid, breng dunne laag 5x/dag aan.

Wanneer huisarts/specialist inschakelen

Neem contact op met de huisarts bij tekenen van ernstigere infectie:

• Snel progressieve huidlaesies.
• Hoog koorts of neurologische symptomen.
• Ernstiger pijn of vermoeden van oogbetrokkenheid.

Voor patiënten met nierfalen of die nefrotoxische medicatie gebruiken, overleg altijd vooraf met het zorgteam voor dosisaanpassing. Meld bijwerkingen aan Lareb en bewaar medicatie-informatie voor follow-up.