Cyclogyl

Basisinformatie Over Cyclogyl

• Internationale Niet-Eigendomsnaam (INN): Cyclopentolate
• Beschikbare Merknamen in Nederland: Cyclogyl®
• ATC Code: S01FA04
• Vormen en doseringen: 0.5%, 1% oogdruppels
• Fabrikanten in Nederland: Alcon, SIFI, Bausch + Lomb
• Registratiestatus in Nederland: Alleen op recept (Rx)
• OTC / Rx classificatie: Rx

Beschikbaarheid & Prijslandschap

In Nederland zijn cyclogyl oogdruppels (INN: cyclopentolate) uitsluitend op recept verkrijgbaar; apotheken zoals Etos (medische hoek), Kruidvat (soms in samenwerking met apotheekservices) en landelijke portals zoals Apotheek.nl en Dokteronline faciliteren verzending na huisarts- of specialistvoorschrift.

Cyclogyl® wordt in Nederland gepresenteerd als 1% oogdruppels, meestal in een flacon van 5 ml. Prijsverschillen ontstaan door het merk (Alcon, SIFI) versus generieke versies en door unit-dose Minims, die preservatiefvrij zijn. Voor zorgverzekeringen geldt dat diagnostische toepassingen bij huisarts of optometrist meestal niet onder standaard vergoedingen van de Zorgverzekeringswet vallen; vergoeding kan via een aanvullende polis mogelijk zijn.

Online apotheken bieden vaak lagere prijzen en abonnementsopties, maar vereisen wel digitale receptencontrole. De volgende tabel geeft een prijsvergelijking per keten en online speler:

Voor import en beschikbaarheid wereldwijd zijn er merkvarianten in EU, Canada en Australië zoals Cyclogyl en Minims. Voorraadproblemen komen voor bij leverancierwisselingen van unit-dose producten. Het is belangrijk om de verkoopstatus te vermelden: Rx (CBG/MEB/EMA).

Bij gebruik van cyclogyl oogdruppels kunnen er bijwerkingen optreden. Meer informatie over deze bijwerkingen en het gebruik van de druppels is te vinden op Lareb. De zorg voor patiënten staat voorop; daarom moeten zowel huisartsen als apotheekpersoneel goed advies geven over het gebruik en de verwachte effecten van cyclogyl oogdruppels.

Dosering & Toediening

De standaard toediening van cyclogyl oogdruppels in Nederland is afgestemd op de specifieke behoeften van een patiënt. Bij refractieonderzoek bij kinderen is doorgaans 1 druppel met een concentratie van 0.5% of 1% in elk oog gebruikelijk. Indien nodig kan deze dosis na 5–15 minuten herhaald worden. Voor myopieonderzoek wordt meestal een concentratie van 1% toegepast, terwijl bij routinematige dilatatie vaak volstaat met 0.5–1%. Het NHG adviseert om bij zuigelingen lage concentraties te gebruiken en om aandacht te besteden aan mogelijke systeemrisico’s.

Standaardregimes (per NHG-richtlijnen)

Een overzicht van de standaard dosering per leeftijdsgroep en indicatie:

Aanpassingen per patiënttype

Denken aan de volgende aanpassingen:

• Kinderen: gebruik 0.5% voor een vermindering van CNS-effecten.
• Zuigelingen: alleen onder specialistische begeleiding.
• Ouderen: geen standaard dosisverlaging, maar let op intraoculaire druk (IOP) en prostaatklachten.
• Patiënten met neuro-ontwikkelingsstoornissen of Downsyndroom: extra voorzichtigheid geboden.

Minims single-dose zijn ideaal bij gevoelige ogen of om kruisbesmetting te voorkomen. Daarbij zijn praktische tips voor apotheken en patiënten van belang:

• Was de handen voor toediening.
• Plaats de druppel in de conjunctivale zak.
• Sluit de ogen kort na de inname en geef nasolacrimale druk om systemische absorptie te verminderen.

Contra-indicaties & Bijwerkingen

Veelvoorkomend

Bij het gebruik van cyclogyl zijn er verschillende contra-indicaties en bijwerkingen te overwegen. Absolute contra-indicaties omvatten:

• Smalhoekglaucoom of angle-closure.
• Bekende hypersensitiviteit voor cyclopentolate of hulpstoffen.

Relatieve contra-indicaties zijn prostaathypertrofie, ernstige hartziekten en neurologische kwetsbaarheid.

Veelvoorkomende bijwerkingen zijn lokaal branderigheid, wazig zien, fotofobie en droge mond, terwijl systemische bijwerkingen kunnen bestaan uit flushing en tachycardie.

Zeldzaam maar ernstig (Lareb alerts)

Ernstigere, zeldzame bijwerkingen vinden vooral bij kinderen plaats, zoals delirium, ataxie, hallucinaties en ademhalingsproblemen. Meldingen van dergelijke bijwerkingen kunnen in Nederland via Lareb worden gedaan en worden gevolgd door het CBG.

Bij overdosering zijn symptomen van sympathische en anticholinerge aard mogelijk. Deze vereisen symptomatische behandeling, en bij ernstige toxiciteit kan physostigmine onder een ziekenhuisprotocol worden overwogen.

Het is raadzaam voor apotheken om voorlichtingsmateriaal en instructies voor Lareb-meldingen mee te geven, evenals batch- en fabrikantgegevens te noteren bij ongewenste bijwerkingen.

Vergelijkbare Geneesmiddelen

Tabel met alternatieven

Voor- en nadelenlijst

Bij het maken van een keuze voor cyclogyl of eventuele alternatieven, zijn er duidelijke plus- en minpunten:

• Cyclogyl: Sterke, maar relatief kortdurende cycloplegie; kans op systeemeffecten bij jonge kinderen.
• Tropicamide: Veiligheid en comfort; echter, minder betrouwbare cycloplegie voor kindertests.
• Atropine: Ideaal voor langdurige cycloplegie maar met verhoogde bijwerkingen.

Actueel Onderzoek & Trends

Belangrijkste studies 2022–2025

Tijdschriftartikelen uit de periode 2022–2025 leggen de nadruk op de optimalisatie van doseringen voor de veiligheid van pediatrische patiënten. Er wordt onderzoek gedaan naar de effectiviteit van 0.5% cyclopentolate in vergelijking met 1%, waarbij dezelfde cycloplegie kan worden bereikt met een lager risico op systemische bijwerkingen.

Toekomstige richtingen

De toekomst van cyclopentolate kan gekenmerkt worden door ontwikkelingen van kortere werkende cycloplegici met verbeterde veiligheidsprofielen. Technologische vooruitgang, zoals e-receptintegratie en tele-oogzorg, biedt mogelijkheden voor betere zorgverlening. Hoofdlijnen in recente RCTs tonen de effecten van combinatietherapieën met fenylefrine aan, wat de efficiëntie van dilatatie kan verbeteren.

Veelgestelde Vragen van Patiënten

Praktische antwoorden

Er zijn verschillende veelvoorkomende vragen die patiënten hebben:

• Hoe lang duurt de pupilverwijding? Meestal 4-24 uur afhankelijk van de concentratie.
• Mag ik autorijden? Nee, tot het gezichtsveld volledig terug is.
• Wat te doen bij hevige pijn of ademhalingsklachten? Direct de huisarts of huisartsenpost bellen.

Wanneer huisarts of specialist te bellen

Neem contact op in de volgende situaties:

• Aanhoudend zichtverlies > 24 uur.
• Ernstige hartkloppingen of verwarring.
• Bij ongewone bijwerkingen, volg de Lareb-meldingsinstructie.

Huisartsen kunnen vaak triageren; bij vermoeden van verhoogde IOP of glaucoomvererfelijkheid is het belangrijk om direct te verwijzen naar een oogarts. Apotheken dienen patiënten om te wijzen op de bijsluiter en informatie van Lareb.

Regelgevingsstatus (CBG, EMA)

Cyclopentolate, beter bekend als Cyclogyl, is in de EU geregistreerd als een receptplichtig medicijn. De nationale registratie valt onder het CBG/MEB in Nederland. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) verleent centrale richtlijnen en houdt zich bezig met pediatrische overzichten.

Nationale registratie

Diverse merknamen, zoals Cyclogyl® en Cyclopentolate Minims®, zijn in verschillende landen geregistreerd. Elk land heeft specifieke bijsluiters en conserveringsadvies. In Nederland vereist het CBG farmacovigilantie-rapportage. Bijwerkingen worden centraal gevolgd en het Lareb zorgt voor meldingen in Nederland.

Import en parallelhandel van Cyclogyl, evenals unit-dose Minims, vallen onder aanvullende GMP- en distributieregels. Voor apotheken betekent dit dat Cyclogyl alleen op recept mag worden uitgegeven. Er is controle vereist op batchnummers en houdbaarheidsinstructies, met naleving van de bewaarrichtlijnen (15–25°C).

EU-brede kaders

Voor klinische richtlijnen op EU-niveau worden pediatrische gebruiksaanbevelingen vaak via de EMA afgehandeld. De nationale implementatie vindt plaats in NHG- of oogheelkundige richtlijnen, die relevant zijn voor zorgverleners en patiënten.

Visuele Aanbevelingen

Voor een optimale klinische workflow wordt Cyclogyl 0.5–1% aangeraden voor refractiemetingen. Het is belangrijk om visuele bescherming, zoals een zonnebril, te bieden en duidelijke instructies te geven aan patiënten.

Gebruik bij onderzoek

Bij fundusonderzoek kan Cyclogyl worden gecombineerd met fenylefrine om meer pupilverwijding te bereiken. Dit zorgt ervoor dat de arts een beter zicht heeft op de netvliessstructuren.

Patiënt-facing visuele hulpmiddelen

Voor effectieve patiëntcommunicatie zijn pictogrammen nuttig voor het aangeven van 'niet autorijden', 'schaars licht vermijden', en checklists voor ouders met nazorgstappen.

Scholen en apotheken kunnen gedrukte kaarten meegeven. Digitale versies zijn beschikbaar op Apotheek.nl en Thuisarts.nl. Voor kinderen helpen visuele timers en pictogrammen ouders herinneren aan toezicht en rust.

Advies voor Aankoop & Bewaring

Aankoop van Cyclogyl is alleen mogelijk via apotheken op recept. Het is raadzaam om de voorkeur voor Minims te controleren bij gevoelige ogen of kinderen. Nederlandse apotheken en online platforms zoals Apotheek.nl en Dokteronline bieden levering na digitale receptcontrole.

Waar te kopen

Vergelijk prijzen via de Consumentenbond of apotheekprijzen. Controleer de verpakking op een 5 ml flacon (Cyclogyl®) of Minims-doseunits, en let op de fabrikant (Alcon, SIFI, Bausch).

Opslag en houdbaarheid

Bewaar Cyclogyl volgens de richtlijnen: 15–25°C, bescherm tegen licht en vries niet in. Open flacons dienen gevolgd te worden volgens de houdbaarheidsinformatie, terwijl Minims direct na het openen gebruikt en de rest weggegooid moet worden.

Apotheken moeten bewaarinstructies op de receptnota zetten en het batchnummer registreren. Bij distributie over langere afstanden is koelketen niet vereist, maar temperature monitoring kan nuttig zijn.

Richtlijnen voor Juiste Toepassing

Een goede toepassing van Cyclogyl begint met handen wassen. De patiënt moet liggen of naar achteren kijken, waarna het onderste ooglid lichtjes wordt getrokken. Voeg één druppel toe in de conjunctivale zak en laat de ogen kort sluiten.

Stap-voor-stap instructies

• Handen wassen
• Patiënt liggen of naar achteren laten kijken
• Onderste ooglid licht trekken
• 1 druppel in de conjunctivale zak aanbrengen
• Enkele seconden de ogen sluiten
• Bij kinderen nasolacrimaal drukken om systemische absorptie te verminderen (30–60s)

Na gebruik is het advies om een zonnebril te dragen en geen activiteiten met scherp zicht te verrichten totdat het zicht hersteld is. Volg-up moet voor refractiebeoordeling 20–45 minuten na toediening plaatsvinden. Bij aanhoudende klachten of ernstige bijwerkingen, is het belangrijk om direct een huisarts of oogarts te raadplegen en meld bij Lareb.

Bij de apotheek of huisarts is het belangrijk om batch/fabrikant te noteren bij meldingen, terwijl het CBG aanvullende follow-up kan vragen. Scholen en peuterspeelzalen dienen te worden geïnformeerd over toezicht en vervoer.

Zorgpaden in Nederland maken een verbinding tussen huisarts, optometrist/oogarts en apotheek met duidelijke verantwoordelijkheden voor voorlichting en bijwerkingenregistratie.