Antiparasitair

Wat zijn antiparasitaire middelen?

Antiparasitaire middelen zijn geneesmiddelen die specifiek ontwikkeld zijn om parasitaire infecties te behandelen en te voorkomen. Deze medicijnen werken door parasieten te doden of hun groei en vermenigvuldiging te remmen, waardoor het lichaam de infectie kan overwinnen.

Er zijn verschillende typen parasieten die de menselijke gezondheid kunnen bedreigen. Wormen zoals rondwormen, lintwormen en haakwormen vestigen zich vaak in het spijsverteringskanaal. Protozoën zijn eencellige organismen die ziekten zoals malaria en giardiasis veroorzaken. Ectoparasieten zoals luizen, vlooien en teken leven op de huid en kunnen verschillende aandoeningen overdragen.

Antiparasitaire middelen werken op verschillende manieren in het lichaam. Sommige verstoren het zenuwstelsel van parasieten, andere remmen hun stofwisseling of beschadigen hun celwand. Behandeling is noodzakelijk wanneer symptomen zoals buikpijn, diarree, gewichtsverlies, jeuk, huiduitslag of vermoeidheid optreden. Een snelle diagnose en juiste behandeling voorkomen verdere verspreiding en complicaties van parasitaire infecties.

Antiparasitaire middelen tegen darmwormen

Voor de behandeling van darmworminfecties zijn verschillende effectieve antiparasitaire middelen beschikbaar in Nederlandse apotheken. Mebendazol, bekend onder de merknaam Vermox, is een veelgebruikt medicijn dat werkt tegen rondwormen, zweepwormen en haakwormen door hun glucoseopname te blokkeren.

Albendazol biedt een breder spectrum en behandelt verschillende worminfecties door de energieproductie van parasieten te verstoren. Pyrantel pamoaat is specifiek ontwikkeld voor aarsmaden en rondwormen en werkt door spierverlamming van de wormen te veroorzaken. Praziquantel is bijzonder effectief tegen lintwormen door hun celwand te beschadigen.

Dosering en behandeling

• Mebendazol: meestal één tablet van 100mg tweemaal daags gedurende 3 dagen
• Albendazol: éénmalige dosis van 400mg, herhalen na 2-3 weken indien nodig
• Pyrantel pamoaat: éénmalige dosis op basis van lichaamsgewicht
• Praziquantel: dosering afhankelijk van type lintwormonvetting

Mogelijke bijwerkingen zijn doorgaans mild en omvatten misselijkheid, buikpijn en hoofdpijn. Herhaalbehandeling is vaak noodzakelijk na 2-3 weken om herinfectie te voorkomen. Raadpleeg altijd een arts of apotheker voor de juiste dosering en behandelduur.

Behandeling van protozoaire infecties

Metronidazol: behandeling van Giardia en andere protozoën

Metronidazol is een veelgebruikt antiparasitair medicijn dat effectief is tegen verschillende protozoaire infecties. Het wordt voornamelijk voorgeschreven voor de behandeling van Giardia lamblia, Trichomonas vaginalis en Entamoeba histolytica. Dit geneesmiddel werkt door het DNA van de parasieten te beschadigen, waardoor zij afsterven. De gebruikelijke behandelingsduur varieert van 5 tot 10 dagen, afhankelijk van de specifieke infectie en de ernst van de symptomen.

Tinidazol: alternatief voor metronidazol-resistente infecties

Tinidazol biedt een waardevol alternatief wanneer protozoaire infecties resistent zijn geworden tegen metronidazol. Dit medicijn heeft een langere halfwaardetijd, wat betekent dat het minder frequent hoeft te worden ingenomen. Tinidazol is bijzonder effectief tegen Giardia en Trichomonas infecties en heeft vaak een kortere behandelingsduur dan metronidazol, wat de therapietrouw van patiënten kan verbeteren.

Nitazoxanide: breed spectrum antiparasitaire werking

Nitazoxanide onderscheidt zich door zijn brede werkingsspectrum tegen zowel protozoaire parasieten als bepaalde helminthen. Dit medicijn is bijzonder nuttig bij de behandeling van Cryptosporidium en Giardia infecties. Het werkingsmechanisme berust op het verstoren van de energieproductie in parasietcellen, waardoor zij niet kunnen overleven.

Atovaquon/proguanil: malariaprofylaxe en behandeling

De combinatie van atovaquon en proguanil wordt zowel gebruikt voor malariaprofylaxe als voor de behandeling van ongecompliceerde malaria. Deze combinatie is bijzonder effectief tegen Plasmodium falciparum, inclusief resistente stammen. Voor reizigers naar malariagebieden in Nederland is dit vaak een voorkeursoptie vanwege de goede verdraagbaarheid en effectiviteit.

Specifieke toepassingen per medicijn

Elk antiprotozoair medicijn heeft specifieke indicaties en optimale toepasingsgebieden:

• Metronidazol: eerste keus bij Giardia, amoebe-dysenterie en Trichomonas infecties
• Tinidazol: resistente protozoaire infecties en eenmalige dosering behandelingen
• Nitazoxanide: Cryptosporidium bij immunogecompromitteerde patiënten
• Atovaquon/proguanil: malaria in chloroquine-resistente gebieden

Interacties met andere medicijnen

Antiprotozoaire medicijnen kunnen belangrijke interacties hebben met andere geneesmiddelen. Metronidazol en tinidazol kunnen de werking van warfarine versterken, waardoor het bloedingsrisico toeneemt. Bij gelijktijdig gebruik van alcohol kan een disulfiram-achtige reactie optreden. Atovaquon/proguanil kan de effectiviteit van warfarine beïnvloeden en vereist monitoring van stollingswaardes.

Contra-indicaties en waarschuwingen

Belangrijke contra-indicaties omvatten overgevoeligheid voor de actieve stoffen, ernstige leverinsufficiëntie en bepaalde neurologische aandoeningen. Zwangere vrouwen in het eerste trimester moeten voorzichtig zijn met metronidazol gebruik. Bij ouderen en patiënten met nierfunctiestoornissen kunnen dosisaanpassingen noodzakelijk zijn.

Externe parasieten en huidbehandelingen

Permethrin: behandeling van schurft en hoofdluis

Permethrin is een synthetisch pyretroïde dat zeer effectief is tegen hoofdluis en schurftmijten. Het werkt door het zenuwstelsel van de parasieten te verstoren, wat tot verlamming en uiteindelijk de dood leidt. Voor schurft wordt meestal een 5% crème gebruikt, terwijl voor hoofdluis een 1% lotion voldoende is. De behandeling is doorgaans goed verdraagbaar en heeft een lage systemische absorptie.

Malathion: effectief tegen luizen en neten

Malathion is een organofosforverbinding die bijzonder effectief is tegen zowel luizen als hun eieren (neten). Dit medicijn wordt vaak gebruikt wanneer andere behandelingen hebben gefaald of wanneer er sprake is van resistentie tegen permethrin. De alcoholische oplossing van 0,5% wordt gedurende 8-12 uur op het haar gelaten voordat het wordt uitgespoeld.

Benzylbenzoaat: traditionele behandeling voor schurft

Benzylbenzoaat is een klassieke behandeling voor schurft die al decennia wordt gebruikt. Het is verkrijgbaar als een 25% emulsie die over het gehele lichaam wordt aangebracht. Hoewel het effectief is, kan het huidirritatie veroorzaken, vooral bij kinderen en mensen met een gevoelige huid. Het wordt meestal toegepast op twee opeenvolgende dagen.

Ivermectin: systemische behandeling voor bepaalde huidparasieten

Ivermectin tabletten bieden een systemische benadering voor de behandeling van schurft en kunnen bijzonder nuttig zijn bij uitgebreide infecties of wanneer topicale behandelingen niet mogelijk zijn. Dit medicijn is vooral waardevol bij gecompliceerde gevallen, zoals Norwegian scabies of bij patiënten in zorginstellingen waar besmetting moeilijk te beheersen is.

Toepassing en veiligheidsrichtlijnen

Correcte toepassing is cruciaal voor het succes van de behandeling van externe parasieten:

• Behandel altijd het gehele lichaam bij schurft, niet alleen de aangetaste gebieden
• Volg de instructies voor inwerktijd nauwkeurig op
• Was handen grondig na het aanbrengen van medicatie
• Vermijd contact met ogen en slijmvliezen
• Herhaal de behandeling indien geadviseerd door de zorgverlener

Behandeling van contactpersonen

Bij infecties met externe parasieten is het belangrijk om ook nauwe contactpersonen te behandelen, zelfs als zij geen symptomen vertonen. Familieleden, seksuele partners en mensen die in dezelfde huishouding leven, moeten gelijktijdig behandeld worden om herinfectie te voorkomen. In instellingen zoals scholen of zorginstellingen kan een bredere aanpak noodzakelijk zijn.

Reiniging van kleding en beddengoed

Naast de medicamenteuze behandeling is grondige reiniging van persoonlijke bezittingen essentieel. Kleding, beddengoed en handdoeken moeten gewassen worden bij minimaal 60°C of chemisch gereinigd. Voorwerpen die niet gewassen kunnen worden, kunnen 72 uur in een plastic zak worden bewaard om parasieten te laten afsterven. Stofzuigen van meubels en vloerbedekking helpt bij het verwijderen van eventuele overgebleven parasieten.

Veiligheid en bijwerkingen

Antiparasitaire middelen kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken, afhankelijk van het type medicijn en de individuele gevoeligheid. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, buikpijn, hoofdpijn en vermoeidheid. Bij sommige patiënten kunnen ook huidreacties of duizeligheid optreden.

Voor kinderen en zwangere vrouwen gelden speciale voorzorgsmaatregelen. Niet alle antiparasitaire middelen zijn veilig tijdens de zwangerschap of bij jonge kinderen. Zwangere vrouwen moeten altijd eerst hun arts raadplegen voordat zij antiparasitaire medicatie gebruiken. Voor kinderen zijn vaak aangepaste doseringen nodig op basis van leeftijd en lichaamsgewicht.

Medicijninteracties kunnen optreden met andere geneesmiddelen, waaronder bloedverdunners en bepaalde antibiotica. Informeer uw apotheker over alle medicijnen die u gebruikt. Zoek onmiddellijk medische hulp bij ernstige bijwerkingen zoals hevige allergische reacties, aanhoudende buikpijn of neurologische symptomen. Regelmatige monitoring door uw arts kan nodig zijn, vooral bij langdurige behandelingen.

Preventie en praktische tips

Hygiënemaatregelen en reiniging

Goede hygiëne is essentieel voor het voorkomen van herinfectie. Was regelmatig uw handen met zeep, vooral na toiletbezoek en voor het eten. Houd uw nagels kort en schoon. Verschoon dagelijks ondergoed en beddengoed tijdens de behandeling en was deze op hoge temperatuur.

• Stofzuig grondig tapijten en matrassen
• Desinfecteer toiletbrillen en deurklinken
• Was speelgoed en persoonlijke items
• Vermijd het delen van handdoeken en washandjes

Voedsel en reisadvies

Let goed op voedselvoorbereiding: kook vlees en vis goed door en was groenten en fruit zorgvuldig. Gebruik tijdens reizen naar tropische gebieden alleen gebotteld of gekookt water. Overweeg profylaxe bij reizen naar risicogebieden.

Zorg ook voor goede parasietenpreventie bij huisdieren door regelmatige ontworming. In Nederlandse apotheken zijn diverse antiparasitaire middelen beschikbaar, zowel receptvrij als op recept. Raadpleeg uw apotheker voor advies over de juiste keuze en vraag professioneel advies bij aanhoudende klachten of onduidelijkheden over de behandeling.