Theofylline

Dosering & Toediening

De dosering van theofylline is cruciaal voor een effectieve therapie en het voorkomen van bijwerkingen. Volwassenen starten doorgaans met sustained-release (SR) preparaten, met een initiële dosis van 200–300 mg dagelijks. Dit kan worden opgesplitst in twee doses of als SR eenmaal per dag worden toegediend.

De exacte dosering wordt aangepast op basis van diverse factoren zoals lichaamsgewicht, rookstatus en leverfunctie. Het is belangrijk om therapeutische monitoring te implementeren, waarbij de serumconcentratie tussen 10–20 µg/mL moet liggen, afhankelijk van de indicatie.

Voor kinderen en ouderen zijn er specifieke doseringseisen. Kinderen krijgen een gewicht/gebaseerde dosis, en voor ouderen of patiënten met comorbiditeit gelden lagere streefwaarden. In acute situaties van ernstige obstructie kan aminofylline intraveneus worden gebruikt, hoewel dit zeldzaam voorkomt in de Nederlandse routinezorg.

Bij interacties met andere medicatie, zoals ciprofloxacine, is het essentieel om de dosis te verlagen en extra controles uit te voeren. De NHG-richtlijnen adviseren ook overleg met een specialist en het toepassen van farmacotherapeutische dubbele controle bij de start en wijziging van de theofylline dosis.

Contra-indicaties & Bijwerkingen

Bij het gebruik van theofylline moeten artsen alert zijn op diverse bijwerkingen. Veel voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken, maagklachten, slapeloosheid, tremoren, hoofdpijn en palpitaties.

Boven bepaalde serumspiegels kunnen ernstiger bijwerkingen optreden, zoals tachycardie, ventriculaire ritmestoornissen, convulsies en acute delirium. Er zijn ook contra-indicaties, waaronder bekende overgevoeligheid voor methylxanthines, en er dient voorzichtigheid te worden betracht bij ernstige hartziekten, epilepsie of leverinsufficiëntie.

Volgens meldingen van Lareb zijn er ook gevallen van aritmieën en convulsies, deze meldingen moeten onmiddellijk worden doorgegeven. In levensbedreigende situaties door vergiftiging kan dialyse noodzakelijk zijn. Het is belangrijk dat de apotheek een waarschuwingsblok bevat met symptomen waarvoor patiënten direct hun huisarts of de spoedeisende hulp moeten contacteren.

• Veelvoorkomende bijwerkingen: misselijkheid, braken, maagklachten.
• Zeldzame maar ernstige bijwerkingen: tachycardie, convulsies.

Voor huisdieren kunnen bijwerkingen en veiligheidsmarges verschillen. Gebruik theofylline voor een hond alleen onder begeleiding van een dierenarts.

Vergelijkbare Geneesmiddelen

There are various alternatives for bronchodilatation and maintenance therapy. Naast theofylline zijn er inhalatie-β2-agonisten (snelwerkend en longwerkend), inhalatiecorticosteroïden en anticholinergica (LAMA) beschikbaar.

Inhalatietherapie heeft een lokaal effect en minder systemische bijwerkingen, terwijl theofylline nuttig kan zijn als een orale optie of als aanvulling op andere behandelingen. Het grote voordeel van theofylline is de orale toediening die mogelijk nachtelijke symptomen kan verbeteren. Echter, het nadeel is de smalle therapeutische marge, nestel van interacties en frequentere labcontroles.

Een vergelijkende tabel kan behulpzaam zijn, inclusief kosten per maand, noodzakelijke monitoring, en typische patiëntprofielen.

Actueel Onderzoek & Trends

Recente studies (2022–2025) focussen op de herbeoordeling van theofylline als adjunctieve therapie, vooral voor COPD en specifieke astmapopulaties. Er zijn onderzoeken die de rol van farmacogenetica, zoals CYP1A2-varianten, in dosisaanpassing benadrukken.

Sommige systematische reviews wijzen op een beperkte toegevoegde waarde ten opzichte van optimale inhalatietherapie, maar bepaalde subgroepen kunnen profiteren van theofylline, met name patiënten met chronische nachtelijke symptomen of beperkte inhalatiecoöperatie.

Daarnaast zijn er nieuwe formuleringen van sustained-release theofylline ontwikkeld die stabielere plasmaspiegels bieden. Dit betekent dat apotheken striktere selectiecriteria hanteren en beleidsvoorstellen voor voorschrijfpraktijken ontwikkelen.

• Inzichten in interacties met andere medicatie.
• Effectieve monitoringstrategieën.

Voor een samenvatting van recente studies kan naar NHG en EMA-updates worden verwezen.

Veelgestelde Vragen van Patiënten

Bij het gebruik van theofylline komen vaak vragen naar boven. Hier zijn de belangrijkste vragen en korte antwoorden:

• Kan ik theofylline zonder recept kopen? Antwoord: Nee, een voorschrift is vereist.
• Hoe vaak moet bloed gecontroleerd worden? Antwoord: Bij de start na 3–7 dagen, bij dosiswijziging en periodiek daarna (individueel).
• Wat te doen bij een gemiste dosis? Niet dubbeldoseren; neem de volgende normale dosis in.
• Is theofylline veilig tijdens de zwangerschap? Gebruik alleen na overleg met een specialist; risico-batenafweging is essentieel.
• Kan ik stoppen wanneer ik wil? Overleg met de voorschrijvende arts.
• Is er een diergeneeskundige toepassing (“theofylline hond”)? Dit is alleen verkrijgbaar via een dierenarts.

Voor meer informatie, neem een kijkje op Lareb en NHG.

Regelgevingsstatus

Theofylline is geregistreerd onder de procedures van de EMA voor bepaalde formuleringen in Europa. Het CBG beheert de nationale markttoelating en productinformatie in Nederland. Veel formuleringen zijn generiek en gedekt via nationale vergunningen. Apothekers dienen het CBG-registratienummer of de EMA-productlink te vermelden waar beschikbaar. Dit geldt ook voor de Rx-status. Farmaceutische fabrikanten moeten eCTD-dossiers bijhouden. Wijzigingen in bijsluiters of veiligheidsinformatie worden gecommuniceerd door de EMA en het CBG.

Visuele Aanbevelingen

Effectieve visuele elementen versterken een productpagina. Overweeg de volgende aanbevelingen:

• Duidelijke afbeelding van de verpakking en tablet.
• Instructieschema over dosering (start, monitoring, onderhoud).
• Een waarschuwingstrip voor symptomen.

Een overzichtstabel voor interacties en een eenvoudige flowchart “Wat te doen bij bijwerkingen” kunnen ook nuttig zijn. Een korte video (30–60 sec) over bloedspiegelmonitoring en inname (met of zonder voedsel) kan visuele steun bieden. Visuele indicatoren voor “Rx-plichtig” en “raadpleeg arts” vergroten de veiligheid en conversie. Vergeet niet om een icoon toe te voegen voor “niet geschikt voor huisdieren” en een link naar veterinaire producten.

Advies voor Aankoop & Bewaring

Aankoopchecklist

Controleer altijd het volgende bij de aankoop van theofylline:

• Geldig recept
• Product-batch en houdbaarheid op de verpakking
• Vraag uw apotheek om uitleg over dubbele controle
• Interacties en vergoedingen

Bij online aankopen: kies voor erkende apotheken (bijvoorbeeld Apotheek.nl) en lever bewijs van het recept. Vermijd niet-gecertificeerde aanbieders. Controleer de vergoeding onder de Zorgverzekeringswet.

Bewaarcondities en transport

Theofylline dient koel en droog bewaard te worden, bij kamertemperatuur (<25°C) en buiten het bereik van kinderen. SR-tabletten mogen niet vermalen worden. Bij transport, zorg ervoor dat extreme temperaturen worden vermeden. Apothekersleveringen volgen gekoelde procedures indien nodig.

Richtlijnen voor Juiste Toepassing

Educatie voor patiënten

De apotheker moet duidelijke instructies geven over de inname van theofylline, zoals de verschillen tussen SR en immediaterelease, het belang van een consistent inname tijdstip en mogelijke interacties met voedsel. Patienten moeten ook bewust gemaakt worden van de bijwerkingen, zoals hartkloppingen, braken en tremor. Vermijd middelen die interacties veroorzaken, zoals ciprofloxacin en macroliden.

Follow-up en monitoring

Het is essentieel om de serumspiegels bij te houden bij de start van de behandeling (na 3–7 dagen), na dosiswijzigingen en periodiek daarna. Controleer ook de leverfunctie en medicatie-interacties. De communicatieflow moet als volgt zijn: de huisarts of longarts schrijft voor, de apotheker voert een dubbele controle uit en plant de monitoring.

Verzendinformatie voor Aankoop theofylline